Nowa Huta, Poland, Europe
 
 
Year1949latitude: 50° 4'
longitude: 20° 4'
Period
Initiator(s)
Planning organization
Nationality initiator(s)
Designer(s) / Architect(s)
Design organization
Inhabitants200,000
Target population100,000
Town website
Town related linkswww.nowa-huta.de
www.nowahuta.info
www.nh.pl
Literature- * P. Kluyver, 'Nieuwe Steden, een verkenning van verstedelijkingsprocessen', Amsterdam 1971

type of New Town: > scale of autonomy
New-Town-in-Town
Satellite
New Town
Company Town
> client
Private Corporation
Public Corporation
> policy
Capital
Decentralization
Industrialization
Resettlement
Economic
 


source: Michelle Provoost, 2010


In Nova Huta worden de opeenvolgende fasen in de Poolse geschiedenis weerspiegeld. Achtereenvolgens de grote invloed van de Sovjetstedenbouw, de toepassing van de wijkgedachte, de politieke ontspanning met daardoor ruimte voor westerse en scandinavische voorbeelden, de industrialisering van de woningbouw en het vakbondensysteem in Polen zijn als achtergrond terug te vinden.Bij de planning van het eerste deel van Nova Huta wordt de neighbourhoodunit toegepast en kijkt men naar het Regional Plan for New York. Overigens bestond al voor WOII in Polen iets dat een 'kolonie' werd genoemd, een stadsdeel bestaand uit 1000-1500 mensen, een voorloper van de neigbourhoodunit.

Het centrum van Nova Huta is in de stijl van het 'Sovietrealisme', oftewel de Stalinstijl. Daarmee hoort het herkenbaar bij andere socialistische steden als het Oostduitse Eisenhüttenstadt, het Hongaarse Dunaujvaros en het Bulgaarse Dimitroffgrad.

Nova Huta moest een ideale socialistische stad worden.
Vgl. met andere ideaalsteden uit de geschiedenis, mn baroksteden onder absolutistisch bewind. Vb Versailles. Steden met een radiale opbouw, met wegen die naar een centraal plein leiden. Dit centrale plein dient als verbeelding van de macht van het proletariaat. Fabriek lag op de plaats van het voormalige paleis (Eissenhuttenstadt). Alle radialen en de magistrale voeren naar de fabriek.
In het geval van Nova Huta was dat een staalfabriek. Sovjet-deskundigen bepalen in 1949 de beste plek voor een nieuwe staalfabriek: 10 km ten oosten van Krakau (zelf een ideaalstad uit de 12de eeuw) bij vier bestaande dorpjes in een landelijk boerengebied. vetsigingsfactoren: ruimte, water, kolen en ijzererts (uit USSR). Nova Huta moest de arbeidersstad zijn die als communistisch bolwerk de koningsgezinde anti-communistische stad Krakau zou omturnen. 1950 begint de bouw, vier jaren later begint de productie. In tweede helft jaren zeventig werd een topproductie van 7 miljoen ton staal bereikt. Vanwege allerlei tekorten gaat het daarna bergafwaarts en in 1981 wordt een algemene staking uitgeroepen. Mileimaatregelen verergeren de financiele situatie en herstructurering verloopt moeizaam. Rond 1998 wordt met 17.500 arbeiders 1,8 miljoen ton staal geproduceerd; een krankzinnig lage arbeidsproductiviteit vergeleken met buitenlandse staalfabrieken.

In 1949 begint de bouw van de kern: vier delen in een halfronde vorm met aan de zuidzijde het centrale vijfhoekige plein, waar de vijf richtingen van Nova Huta's straten bijeen komen. Elk stadsdeel was bestemd voor 20.000 inwoners, verdeeld in buurten voor 2-5.000 inwoners met mooie poetische namen. Hierarchisch-geometrisch-monumentale aanleg in sociaal-realistische stijl, vanaf eind jaren vijftig meer plattenbau van portiekflats, vijf lagen zonder lift. Veel voorzieningen, want de ideale socialistische stad maakte van de vrij hoge dichtheid van bewoners gebruik om het gemeenschapsleven te stimuleren. I.t.t. de westerse new towns of de garden city movement bestaat in het oostblok zeker geen anti-stedelijke houding, maar wordt de dichtheid gevierd en als noodzakelijk gezien. De stad was een compacte stad, die diende voor het ontstaan van 'einer neuen Gesellschaft, deren Grundlage das menschliche Substrat aus den D?ɬ?rfern ist, ohne die Belastung eines kapitalistischen städtischen Lebens'.
In 1949 werd de landbouwgrond onteigend voor de bouw van de stad en werd met de bouw van woningen begonnen (blokken met twee lagen en een zadeldak) zonder dat men al over een masterplan beschikte. 10.000 jongeren van de Poose arbeidsdienst worden inegzet als bouwvakkers. Vanaf 1950 werkt men aan een masterplan van 100.000 inwoners. Tot 1954 is de bouw volkomen traditioneel, daarna prefab geintroduceerd. Eind jaren zestig leven in Nowa Huta in 36 siedlungen 200.000 inwoners. In 1978 leven in Nowa Huta op 10.000 ha in 158.460 wooneenheden 218.000 inwoners. De bouw van voorzieningen blijft achter bij de plannen. In 95 arbeidershotels wachtten 15.000 arbeiders op een woning, tegenwoordig worden deze hotels voor studentenhuisvesting benut.
De symmetrische, sociaalrealistische kantoorgebouwen liggen aan het eind van de magistrale, die de fabriek met het centrale plein verbindt. Architectuurcitaten van Guarino Guarini.
Plac Centraly heet het centrale plein, gebouwd tussen 1952-1958. Invloeden van renaissance en barok, met zuilen, risalieten en kollonades. Het cultuurpaleis dat het plein moest afsluiten werd niet uitgeveord en is nu een park. In de bioscoop uit 1953 (aan de rand van de stad, daarom 'Taiwan genaamd') vindt men tegebwoordig een videotheek en een biljartzaal. In een andere bioscoop vindt men tegenwooridg een restaurant en een meubelzaak.
Vanaf ca. 1956 is de invloed te zien van de 'Zweedse architectuur', open, strakke, betonarchitectuur.
Verhouding met moderstad Krakau: Krakau was de stad van de beschaafde intelligente Polen, Nowa Huta was de strijdende arbeidersstad, onzeker, gevaarlijk en vies. Door de samenstelling avn de bevolking werkte Nowa Huta niet als een communistisch bolwerk, maar als een mobilisatie tegen de communistische partij.
Geen enkele kerk gepland in Nowa Huta voor de vaak zeer gelovige boerenbevolking. Karel Woityla, de latere paus was eerst bisschop in Krakau. Door het slechte imago van Nowa Huta heeft men de stad ook bij het recente jaar van Krakau Culturele hoofdstad 2000 links laten liggen.
In het begin van de stadsaanleg woont het grootste deel van de mannelijke bevolking (waarvan bijna de helft tussen de 20-30) in arbeidershotels.

Oostelijk van de stad ligt op een hoger plateau de fabriek, van de stad gescheiden door een brede bufferzone met voorzieningen en volkstuinen.
De actuele tendensen zijn bijzonder omvangrijk en interessant te noemen. Dat geldt zowel voor de herstructurering van de afbrike als van de woningen. De stalinstijl-blokken zijn allemaal goed van kwaliteit, maar gehaat. De plattenbau is slecht van kwaliteit en klein, maar er is nog steeds woningnood dus van leegstand of van afbraak kan geen sprake zijn.
Europese gelden en fondsen worden aangewend en men kijkt naar Emscher Park als voorbeeld voor de transformatie van een industriegebied als dit. Toeristische mogelijkheden, ecologsche projecten en woninrenovatie en nieuwbouw gaan hand in hand.

source: www.nowa-huta.de

2017 - disclaimer